Εθνικός δρυμός από το 1962
Omalos Samaria gorge xyloskalo
Μετά 30 λεπτά κατάβασης συναντάμε την πηγή Νερούτσικο. Αφήνοντας πίσω μας την πηγή και ακολουθώντας το κατηφορικό μονοπάτι, φτάνουμε έπειτα από 45 λεπτά στο εκκλησάκι του Αϊ-Νικόλα. Σε 60 λεπτά από τον Αϊ-Νικόλα εμφανίζεται εμπρός μας ο ερειπωμένος οικισμός της Σαμαριάς, που βρίσκεται περίπου στη μέση της διαδρομής.
Εδώ θα βρει ο οδοιπόρος έναν μικρό σταθμό, που είναι εφοδιασμένος με τηλέφωνο και πρώτες βοήθειες για επείγοντα περιστατικά και τουαλέτες με τρεχούμενο νερό. Εδώ επίσης μπορεί να νοικιάσει όποιος το επιθυμεί ένα μουλάρι για το υπόλοιπο μέρος της διαδρομής. Η Σαμαριά εγκαταλείφθηκε το 1962, όταν η ελληνική κυβέρνηση ανακήρυξε την περιοχή του φαραγγιού εθνικό δρυμό. Οι περισσότεροι από τους Σαμαριώτες μετοίκησαν στην Αγία Ρουμέλη και αλλού. Τώρα τα περισσότερα σπίτια είναι ερειπωμένα. Μόνο τα εκκλησάκια Οσία Μαρία, Χριστός και Άγιος Γεώργιος παλεύουν με τη διάβρωσή τους από τον χρόνο.
Η Οσία Μαρία είναι το πιο παλιό από τα τρία. Χτίστηκε το 1379 από τους Βενετσιάνους που κυριαρχούσαν τότε στην Κρήτη και έδειχναν μεγάλο οικονομικό ενδιαφέρον για τα πλούσια σε ξυλεία δάση του φαραγγιού. Το όνομα "Οσία Μαρία" μετατράπηκε σταδιακά σε "Σία Μαρία", "Σα Μαρία" και τελικά Σαμαριά.
Σε 45 λεπτά μετά τη Σαμαριά υπάρχει στο διάβα μας μια μεγάλη πηγή, που είναι γνωστή στην περιοχή ως Κεφαλόβρυση ή Κεφαλοβρύσια. Η παρουσία τρεχούμενου νερού από την Κεφαλόβρυση μέχρι τη θάλασσα κάνει αυτό το τελευταίο μέρος της διαδρομής περισσότερο ευχάριστο.
Σε 20 λεπτά από την Κεφαλόβρυση συναντάμε το εκκλησάκι της Μεταμόρφωσης και λίγο μετά οι Σιδηρόπορτες. Είναι το στενότερο μέρος του φαραγγιού, περίπου τρία μέτρα φαρδύ και πολλά μέτρα βαθύ.
Περίπου 30 λεπτά από τις Πόρτες και μόλις βγούμε από τα όρια του φαραγγιού φτάνει κανείς στην παλιά Αγία Ρουμέλη. 
Στην Αγία Ρουμέλη περιμένοντας το πλοίο

Είκοσι λεπτά αργότερα το ζεστό προμήνυμα του Λιβυκού γίνεται μια γαλάζια πραγματικότητα. Η Νέα Αγία Ρουμέλη βρίσκεται επάνω στα λείψανα της αρχαίας Τάρας και είναι γεμάτη ζωή. Τα 16 χλμ. πεζοπορίας και τα 1.200 μέτρα υψομετρικής διαφοράς από το Ξυλόσκαλο έως τη θάλασσα απαιτούν εξάωρη διάθεση για να ρουφήξει κάποιος τους χυμούς αυτής της κρητικής γωνιάς.

Οι δυνατότητες επανένταξης, στα κατά το μάλλον ή ήττον συνηθισμένα, γίνεται με πλοιάριο προς τη Χώρα Σφακίων, τη Σούγια και την Παλαιόχωρα

samaria_tiket-s
Απαγορεύσεις
Ο Εθνικός Δρυμός της Σαμαριάς είναι ανοιχτός στους επισκέπτες από την 1η Μαΐου μέχρι την 31η Οκτωβρίου.
Οι επισκέπτες επιτρέπεται να κινούνται μόνο στο κεντρικό μονοπάτι που έχει σημανθεί, από Ξυλόσκαλο στην Αγία Ρουμέλη και αντίστροφα.
Κίνηση σε όλα τα άλλα μονοπάτια απαιτεί έγγραφη άδεια της Διευθύνσεως Δασών Χανίων και ελέγχεται αυστηρά.
Απαγορεύονται αυστηρά το άναμμα φωτιάς, η κατασκήνωση, η διανυκτέρευση μέσα στον δρυμό, η κοπή λουλουδιών, η εκρίζωση ή η καταστροφή φυτών.
Ακόμη η κατοχή όπλων ή παγίδων, η εισαγωγή σκυλιών στον δρυμό, το κυνήγι, το ψάρεμα και η κολύμβηση στα ρέματα του δρυμού.
Δεν επιτρέπονται το ραδιόφωνο, το τραγούδι, η ρίψη λίθων, οι ασυνήθιστοι θόρυβοι, η απόρριψη απορριμμάτων σε άλλες θέσεις πέρα από τις καθορισμένες για τον σκοπό αυτό.
Επίσης, απαγορεύεται το κάπνισμα, εκτός των θέσεων αναπαύσεως και η κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών.